Kolonoskopia nie zawsze bezpieczna. Poznaj przeciwwskazania do jej wykonania
Aktualności
Kolonoskopia nie zawsze jest jednakowo bezpieczna. Kto ma większe ryzyko powikłań?
Kolonoskopia jest jednym z najważniejszych badań diagnostycznych i profilaktycznych jelita grubego. U większości pacjentów nie jest procedurą wysokiego ryzyka, ale bezpieczeństwo zależy od stanu chorego, rodzaju przygotowania, sedacji oraz tego, czy podczas badania wykonywane są zabiegi, takie jak usuwanie polipów.[1]
Perforacja w kolonoskopii przesiewowej
W syntezie danych dotyczących badań przesiewowych oszacowano częstość perforacji na około 0,4 przypadku na 1000 procedur.[1]
Poważne krwawienie
W kolonoskopii przesiewowej poważne krwawienie szacowano na około 0,8 przypadku na 1000 procedur.[1]
Krwawienie w szerokiej populacji
Ryzyko rośnie, gdy podczas badania usuwa się polipy, szczególnie duże lub zlokalizowane w prawej części okrężnicy.[1]
Sytuacje ostre wymagające najpierw stabilizacji lub innej diagnostyki
Bezwzględne i czasowe przeciwwskazania są znacznie węższą grupą niż wszystkie choroby współistniejące. Decyzję podejmuje lekarz, oceniając pilność wskazania oraz możliwość bezpiecznego przeprowadzenia badania.
Podejrzenie lub potwierdzenie perforacji jelita
Wprowadzanie endoskopu i insuflacja gazu mogą pogłębić uszkodzenie. Taka sytuacja wymaga pilnego postępowania chirurgicznego lub radiologicznego.
Toksyczne rozdęcie okrężnicy i piorunujące zapalenie
Pełna kolonoskopia zwiększa ryzyko perforacji. W ostrej ciężkiej postaci wrzodziejącego zapalenia jelita grubego stosuje się zwykle ograniczoną sigmoidoskopię, wykonywaną w warunkach szpitalnych.[7][8]
Ostre zapalenie uchyłków
Po ostrym epizodzie kolonoskopię zwykle odracza się o 6–8 tygodni lub do pełnego ustąpienia objawów, chyba że występują szczególne wskazania alarmowe.[4]
Niestabilny stan ogólny
Wstrząs, ciężka niewydolność oddechowa, niestabilne niedokrwienie serca, niekontrolowane zaburzenia rytmu lub sepsa wymagają najpierw stabilizacji i oceny zespołu anestezjologicznego.
Pełna niedrożność lub znaczne rozdęcie jelita
Ryzyko perforacji i pogorszenia stanu może być wysokie. W pierwszej kolejności stosuje się zwykle badania obrazowe i konsultację chirurgiczną.
Bezpośredni okres po wybranych operacjach jelita
Nie każda przebyta operacja stanowi przeciwwskazanie. Termin badania zależy od rodzaju zabiegu, gojenia zespolenia, objawów i pilności wskazania.
Kto wymaga dokładniejszej kwalifikacji przed kolonoskopią?
Osoby starsze, kruche i wielochorobowe
Sam wiek nie jest przeciwwskazaniem. Znaczenie mają kruchość, sprawność, choroby współistniejące i klasa ASA. U pacjentów ASA 3 lub wyższej zaleca się zmniejszenie dawek leków sedacyjnych i dokładniejszy monitoring.[2]
Ciężkie choroby serca
Niewydolność serca, choroba niedokrwienna i ryzyko arytmii zwiększają znaczenie monitorowania podczas sedacji. Leki przeciwanginowe powinny być zwykle kontynuowane zgodnie z zaleceniem lekarza.[2]
Choroby płuc, bezdech senny i BMI ≥35
Obturacyjny bezdech senny, niewydolność oddechowa i znaczna otyłość zwiększają ryzyko bezdechu i niedotlenienia podczas sedacji, dlatego wymagają kwalifikacji i wzmożonego monitorowania.[2]
Zaawansowana niewydolność nerek
Ryzyko dotyczy zarówno sedacji, jak i przygotowania jelita. Przy eGFR poniżej 30 ml/min/1,73 m² dawki opioidów i benzodiazepin powinny być redukowane, a preparat przeczyszczający dobierany indywidualnie.[2][3]
Niewyrównana choroba wątroby
Encefalopatia, zaburzenia krzepnięcia, małopłytkowość i klasa ASA 4 zwiększają ryzyko. Część pacjentów wymaga wsparcia anestezjologicznego i wykonania badania w ośrodku szpitalnym.[2]
Aktywna choroba zapalna jelit i steroidoterapia
W jednym z badań pacjenci z IBD mieli wyższe ryzyko perforacji niż osoby bez IBD, a stosowanie kortykosteroidów wiązało się z dodatkowym wzrostem ryzyka. Aktywność choroby i zakres badania mają kluczowe znaczenie.[1]
Leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe
Nie są one automatycznym przeciwwskazaniem. Diagnostyczna kolonoskopia i polipektomia mają różne profile ryzyka. Leków nie wolno odstawiać samodzielnie — konieczny jest plan uwzględniający zarówno ryzyko krwawienia, jak i zakrzepu.[5]
Zaburzenia krzepnięcia i małopłytkowość
Ryzyko zależy od tego, czy planowana jest wyłącznie diagnostyka, biopsja, polipektomia czy zaawansowane usunięcie zmiany. Czasem potrzebna jest wcześniejsza korekta zaburzeń.
Ciąża
Ciąża nie jest bezwzględnym przeciwwskazaniem. Endoskopię wykonuje się, gdy istnieje silne wskazanie kliniczne, po ocenie korzyści i ryzyka oraz we współpracy z położnikiem i anestezjologiem.[6]
Przebyte operacje, radioterapia i zmieniona anatomia
Zrosty, zwężenia, zespolenia i popromienne uszkodzenie tkanek mogą utrudniać badanie. Nie są jednak automatycznym zakazem — znaczenie ma doświadczenie endoskopisty i indywidualny plan.
Przygotowanie jelita też może nieść ryzyko
Powikłania nie wynikają wyłącznie z wprowadzenia kolonoskopu. Preparaty przeczyszczające mogą powodować odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe, szczególnie u osób z niewydolnością nerek, niewydolnością serca, marskością wątroby, skłonnością do hiponatremii lub przyjmujących określone leki.
ESGE zaleca indywidualny dobór preparatu u pacjentów zagrożonych zaburzeniami wodno-elektrolitowymi. Nie należy samodzielnie zmieniać schematu ani stosować przypadkowych środków przeczyszczających.[3]
Sedacja nie jest obowiązkowa dla każdego
Kolonoskopię można wykonywać bez sedacji, z sedacją minimalną lub umiarkowaną, a w wybranych sytuacjach z propofolową sedacją głęboką albo w znieczuleniu ogólnym.
Rodzaj sedacji powinien być dopasowany do ryzyka pacjenta, przewidywanego czasu badania i zakresu zabiegu.[2]
Kolonoskopia diagnostyczna i usuwanie zmian to nie to samo
Największym uproszczeniem jest traktowanie każdej kolonoskopii jako identycznej procedury. Samo obejrzenie jelita, pobranie drobnych biopsji, standardowa polipektomia oraz zaawansowana resekcja dużej zmiany mają różny profil bezpieczeństwa.
Kolonoskopia diagnostyczna
Zwykle ma najniższe ryzyko krwawienia. Perforacja jest rzadka, ale jej ryzyko może wzrastać przy aktywnym zapaleniu, zwężeniach, zrostach i trudnej anatomii.
Polipektomia
Usuwanie polipów zwiększa przede wszystkim ryzyko krwawienia. Znaczenie mają wielkość, liczba i lokalizacja zmian oraz stosowanie leków przeciwzakrzepowych.[1]
EMR dużych zmian
W analizie ASGE perforacja po EMR zmian o wielkości co najmniej 20 mm występowała w około 1,1% procedur, a opóźnione krwawienie w około 4%.[1]
ESD
Zaawansowana dyssekcja podśluzówkowa ma wyższe ryzyko perforacji i powinna być wykonywana w doświadczonych ośrodkach. Nie należy porównywać jej bezpieczeństwa z prostą kolonoskopią przesiewową.[1]
Kilka częstych mitów, które trzeba usunąć z komunikacji
Aktywne krwawienie może być wskazaniem do kolonoskopii, a nie przeciwwskazaniem. Ciąża nie oznacza również bezwzględnego zakazu. Leki przeciwzakrzepowe wymagają indywidualnego planu, a nie samodzielnego odstawienia. Rozrusznik serca sam w sobie nie wyklucza badania. Podeszły wiek nie jest przeciwwskazaniem — ważniejsze są kruchość, choroby współistniejące i spodziewana korzyść kliniczna.
Gdzie znajduje się badanie Colotect w Novazym?
Badanie Colotect w Novazym jest nieinwazyjnym badaniem przesiewowym wykonywanym z próbki kału pobranej w domu. Analizuje markery metylacji DNA SDC2, ADHFE1 i PPP2R5C. Nie wymaga przygotowania jelita, sedacji ani wprowadzania endoskopu.
Może być rozważane u bezobjawowych dorosłych, którzy chcą rozpocząć profilaktykę metodą nieinwazyjną, oraz w wybranych sytuacjach, gdy kolonoskopia jest czasowo odroczona lub wymaga szczególnej kwalifikacji. Badanie nie będzie zastępowało jednak kolonoskopii diagnostycznej, gdy występują objawy alarmowe lub lekarz stwierdzi bezpośrednie wskazanie do endoskopii ale może uzupełniać badanie kolonoskopowe szczególnie jeżeli ryzyko dotyczy nowotworów szlaku ząbkowanego które są umiejscowione w przednim odcinku jelita grubego którego dostępność niekiedy jest bardzo niska.
Bez sedacji
Badanie nie wiąże się z ryzykiem oddechowym ani krążeniowym wynikającym z leków sedacyjnych.
Bez przygotowania jelita
Nie wymaga przyjmowania dużych objętości preparatów przeczyszczających.
Wynik dodatni = kolonoskopia
Dodatni wynik wskazuje potrzebę konsultacji i dalszej diagnostyki, najczęściej kolonoskopii.
Colotect nie jest „bezpiecznym zamiennikiem” w każdej sytuacji
Nie należy używać badania przesiewowego do odkładania diagnostyki przy krwawieniu, niedokrwistości, niezamierzonej utracie masy ciała, utrzymującej się zmianie rytmu wypróżnień lub podejrzeniu niedrożności. U takich osób o właściwej ścieżce decyduje lekarz. Wynik ujemny Colotect nie wyklucza raka jelita grubego w 100%.
Colotect w Novazym — dla pacjenta, lekarza i dwóch osób
Jak działa badanie Colotect?
Informacje o pobraniu próbki, przeznaczeniu badania, wyniku i ograniczeniach.
Przejdź do Colotect.infoDane kliniczne i ścieżka diagnostyczna
Materiały o markerach metylacji, kwalifikacji pacjenta i dalszym postępowaniu.
Przejdź do sekcji dla lekarzaBadanie Colotect — 1 zestaw
Kompletny zestaw do samodzielnego pobrania próbki i wykonania jednego badania.
Zobacz pojedyncze badanieColotect Dla Dwojga — 2 zestawy
Dwa kompletne zestawy dla dwóch dorosłych osób chcących rozpocząć profilaktykę.
Zobacz Colotect Dla Dwojga