EAU 2026 i monitorowanie NMIBC — czy molekularne markery moczowe mogą zmniejszyć liczbę cystoskopii?
Aktualności
EAU 2026 i monitorowanie NMIBC — czy molekularne markery moczowe mogą zmniejszyć liczbę cystoskopii?
European Association of Urology (EAU, Europejskie Towarzystwo Urologiczne) zaktualizowało w 2026 roku wytyczne dotyczące nienaciekającego mięśniówki raka pęcherza. Jedna z najważniejszych zmian w sposobie myślenia o nadzorze nie polega na odejściu od cystoskopii, lecz na coraz wyraźniejszym włączeniu molekularnych markerów moczowych jako narzędzi uzupełniających oraz — u odpowiednio dobranych pacjentów — potencjalnych testów zastępujących wybrane elastyczne cystoskopie w strategii marker-guided surveillance.[1]
Najważniejszy niuans EAU 2026: wytyczne opisują możliwość ograniczenia liczby wybranych cystoskopii dzięki markerom moczowym, ale formalna rekomendacja nadal brzmi: follow-up TaT1 i CIS należy opierać na regularnej cystoskopii. To ewolucja nadzoru, a nie jego nagłe zastąpienie testem z moczu.
Pierwsza cystoskopia pozostaje standardem
EAU 2026 podkreśla, że pierwsza kontrolna cystoskopia po TURBT powinna być wykonana po 3 miesiącach u wszystkich pacjentów z Ta, T1 i CIS.
Marker-guided surveillance ma dane randomizowane
EAU omawia dwa badania randomizowane, w których strategie wykorzystujące markery moczowe były nie gorsze od standardowego nadzoru.
W tabeli markerów EAU
UROMONITOR jest wymieniony w tabeli 8.1 jako jeden z wielogenowych markerów ocenianych w monitorowaniu NMIBC.
EAU to European Association of Urology — organizacja tworząca jedne z najważniejszych europejskich wytycznych klinicznych w urologii
EAU — European Association of Urology — jest europejską organizacją skupiającą specjalistów zajmujących się urologią, badaniami naukowymi i edukacją medyczną. EAU określa swoją rolę jako podnoszenie standardów opieki urologicznej w Europie i poza nią, a jej wytyczne są przygotowywane po to, aby pomagać lekarzom podejmować decyzje kliniczne w oparciu o najlepsze dostępne dowody naukowe oraz sytuację, wartości i preferencje konkretnego pacjenta.[6][7]
Za opracowywanie EAU Guidelines odpowiada wyspecjalizowane EAU Guidelines Office, które koordynuje pracę ponad 300 międzynarodowych ekspertów działających w kilkunastu panelach tematycznych. Wytyczne są aktualizowane wraz z pojawianiem się nowych danych, a metodologia obejmuje ocenę jakości dowodów, korzyści i możliwych szkód, pewności wyników oraz preferencji pacjentów.[7][8]
Rekomendacja Strong
Oznacza silniejsze zalecenie kliniczne. Zwykle stoi za nim większa pewność dowodów i/lub wyraźniejszy bilans korzyści nad ryzykiem. Nie oznacza jednak, że decyzja może być podejmowana bez uwzględnienia sytuacji konkretnego pacjenta.
Rekomendacja Weak
To nadal formalna rekomendacja EAU, ale z większą niepewnością wynikającą np. z jakości danych, mniejszej liczby badań, bardziej wyrównanego bilansu korzyści i ryzyka albo większego znaczenia preferencji pacjenta.
Jak to rozumieć w NMIBC?
W EAU 2026 zalecenie, aby follow-up guzów TaT1 i CIS opierać na regularnej cystoskopii, ma siłę Strong. Natomiast szczegółowe harmonogramy częstotliwości cystoskopii dla poszczególnych grup ryzyka mają w większości siłę Weak. Pokazuje to, że EAU mocno podtrzymuje samą zasadę nadzoru cystoskopowego, ale pozostawia więcej przestrzeni do indywidualizacji jego częstotliwości i sposobu prowadzenia u konkretnego chorego.[1]
EAU 2026 jest pełną aktualizacją wytycznych NMIBC, opartą na 64 nowych lub zaktualizowanych publikacjach
Wytyczne EAU dotyczące NMIBC są aktualizowane corocznie. Wersja 2026 stanowi pełną aktualizację publikacji z 2025 r. Panel wytycznych przeanalizował nowe dane obejmujące m.in. klasyfikację, TURBT, stratyfikację ryzyka, leczenie po BCG oraz follow-up po leczeniu.
W części dotyczącej nadzoru zmodyfikowano podsumowanie dowodów i rekomendacji po TURBT. Rozwinięto również sposób, w jaki należy myśleć o deintensyfikacji kontroli i roli molekularnych markerów moczowych.
Pierwsza cystoskopia po TURBT nadal ma kluczowe znaczenie prognostyczne
EAU 2026 podkreśla, że pierwsza cystoskopia wykonywana po trzech miesiącach jest ważnym wskaźnikiem ryzyka nawrotu i progresji. Z tego powodu powinna być wykonana u wszystkich pacjentów z guzami Ta, T1 oraz CIS.
Dopiero dalszy harmonogram powinien zależeć od grupy ryzyka. To bardzo ważne dla właściwego rozumienia marker-guided surveillance: nie zaczynamy od zastępowania pierwszej cystoskopii testem moczowym.
Marker nie służy do „ominięcia” pierwszej cystoskopii
Wytyczne EAU nie dają podstaw do zastępowania molekularnym testem moczowym pierwszej kontroli po 3 miesiącach. Dyskusja o zmniejszaniu liczby cystoskopii dotyczy kolejnych etapów nadzoru po prawidłowej wczesnej kontroli i po uwzględnieniu grupy ryzyka.
„Marker-guided use” — wynik markera może wpływać na termin wybranej kolejnej cystoskopii
EAU opisuje dwa podstawowe sposoby wykorzystania molekularnych markerów moczowych. Pierwszy to użycie ich jako badania uzupełniającego cystoskopię, szczególnie w celu poprawy wykrywania choroby high grade. Drugi to strategia marker-guided, w której test moczowy może zastąpić wybrane elastyczne cystoskopie i w ten sposób zmniejszyć ich całkowitą liczbę.
EAU wskazuje, że ograniczanie wybranych cystoskopii nie jest już wyłącznie hipotezą
Wytyczne omawiają dwa randomizowane badania strategii wykorzystujących markery moczowe. W jednym z nich u pacjentów niskiego i pośredniego ryzyka po ujemnej cystoskopii trzymiesięcznej wykonywano markery co sześć miesięcy. Strategia spełniła założenie dotyczące wykrywania nawrotów, ale EAU podkreśla, że nadal nie wiadomo, który marker lub zestaw markerów powinien stać się standardem.
Drugie badanie oceniało naprzemienne stosowanie testu moczowego i cystoskopii w populacji z chorobą high grade. Strategia istotnie zmniejszała liczbę wykonywanych cystoskopii bez pogorszenia wykrywania nawrotów podczas około dwuletniej obserwacji.
EAU nadal zaleca regularną cystoskopię — i to trzeba powiedzieć wprost
Najważniejsza formalna rekomendacja w rozdziale 8.2 pozostaje jednoznaczna: follow-up guzów TaT1 i CIS należy opierać na regularnej cystoskopii. Dla poszczególnych grup ryzyka EAU proponuje konkretne schematy kontroli.
| Grupa ryzyka | Cystoskopia wg EAU 2026 | Cytologia | Czas nadzoru |
|---|---|---|---|
| Niskie ryzyko | 3 miesiące, 12 miesięcy, następnie raz w roku | nie rutynowo | 5 lat |
| Pośrednie ryzyko, Ta low grade | 3 miesiące, następnie co 6 miesięcy przez 2 lata, potem raz w roku | nie rutynowo | 10 lat |
| High / very high risk | co 3 miesiące przez 2 lata, następnie co 6 miesięcy do 5 lat, potem raz w roku | tak, w tych samych terminach | dożywotnio |
Podgrupa intermediate-risk z guzami high grade/G3 powinna być monitorowana jak grupa wysokiego ryzyka.
EAU 2026 nie mówi: „marker zastępuje cystoskopię u każdego”
To byłaby nadinterpretacja. Wytyczne dopuszczają marker-guided surveillance jako strategię mogącą zmniejszać liczbę wybranych cystoskopii, ale równocześnie zachowują regularną cystoskopię jako podstawę formalnego schematu follow-up. Implementacja zależy od grupy ryzyka, jakości konkretnego testu, prawdopodobieństwa nawrotu, preferencji pacjenta oraz lokalnego modelu opieki.
Wysoka ujemna wartość predykcyjna nie zawsze oznacza równie dobry test
EAU zwraca szczególną uwagę na interpretację NPV — negative predictive value. Jeżeli w badanej populacji nawroty są rzadkie, NPV może być wysokie nawet wtedy, gdy czułość testu nie jest wystarczająca do bezpiecznej zmiany postępowania.
Dlatego nie wystarczy powiedzieć: „test ma NPV 95%”. Trzeba wiedzieć, w jakiej populacji wynik został uzyskany, jak często występował nawrót, jaka była czułość dla high-grade i low-grade oraz jakie były konsekwencje przeoczenia zmiany.
Nie tylko czułość i swoistość — liczy się także kontekst kliniczny, pacjent i koszty
EAU wskazuje cztery kluczowe elementy, które trzeba uwzględnić przed wdrożeniem markerów do rutynowego nadzoru NMIBC:
- rzeczywistą czułość i NPV w populacji o określonym ryzyku nawrotu;
- kontekst kliniczny — niskie i wysokie ryzyko nie mogą być traktowane identycznie;
- preferencje pacjenta i bilans między pewnością diagnostyczną a obciążeniem powtarzanymi cystoskopiami;
- efektywność kosztową, która powinna zostać wykazana przed szerokim wdrożeniem.
To przesuwa markery moczowe z kategorii „ciekawy test laboratoryjny” w kierunku pełnoprawnego elementu projektowania ścieżki opieki.
EAU wymienia UROMONITOR w tabeli markerów stosowanych w nadzorze NMIBC
W tabeli 8.1 EAU 2026 zestawiono wielogenowe markery moczowe oceniane w follow-up NMIBC. Wśród Xpert BC Monitor, EpiCheck, Cxbladder i Galeas Bladder znajduje się także UROMONITOR.
EAU podaje dla historycznej bazy badań UROMONITOR zakres czułości ogólnej 49–93% oraz swoistości 86–99%, na podstawie pięciu badań obejmujących łącznie około 1 190 pacjentów. W tabeli opisano starszą konfigurację obejmującą zmiany w FGFR3, TERT i KRAS.
Aktualny Uromonitor® wykonywany w Novazym wykorzystuje metodę ddPCR i analizuje wybrane zmiany w promotorze TERT oraz genie FGFR3.
EAU daje ramę kliniczną, a nie automatyczne „zalecenie produktu”
Fakt, że UROMONITOR jest wymieniony w tabeli EAU, potwierdza obecność platformy w bazie dowodowej dotyczącej molekularnego monitorowania NMIBC. Nie oznacza jednak, że EAU rekomenduje konkretnie Uromonitor jako obowiązkowy zamiennik cystoskopii.
Znaczenie wytycznych jest bardziej praktyczne: EAU uznaje, że w odpowiednim modelu klinicznym molekularny marker moczowy może być wykorzystany do uzupełnienia lub marker-guided ograniczenia wybranych cystoskopii. Uromonitor należy więc oceniać w kontekście jakości jego aktualnej wersji, wyników badań walidacyjnych i konkretnej grupy ryzyka pacjenta.
Największy potencjał marker-guided surveillance dotyczy pacjentów, u których można bezpiecznie zmniejszyć intensywność kontroli
Low risk
Pacjenci z niskim ryzykiem progresji są naturalną grupą do rozważania mniej inwazyjnego follow-up po prawidłowej pierwszej cystoskopii.
Intermediate risk
Tu szczególnie ważna jest dalsza stratyfikacja, ponieważ ryzyko nawrotu i progresji jest heterogeniczne.
High / very high risk
Marker może być wartościowym uzupełnieniem, ale nie powinien prowadzić do mechanicznego rozrzedzania intensywnego nadzoru cystoskopowego.
EAU coraz wyraźniej mówi nie tylko o skuteczności leczenia, ale również o obciążeniu pacjenta procedurami
Wytyczne zawierają osobny rozdział dotyczący pragmatycznej deintensyfikacji leczenia i nadzoru NMIBC. EAU zwraca uwagę na starzenie się populacji, rosnące koszty opieki i wpływ wieloletnich interwencji na jakość życia.
Wśród obszarów możliwej deintensyfikacji wymieniono m.in. ograniczenie częstotliwości lub intensywności nadzoru cystoskopowego w wybranych sytuacjach, aktywny nadzór małych nawrotów LG Ta oraz mniej inwazyjne strategie u pacjentów kruchych.
EAU 2026 wyznacza kierunek: od sztywnego kalendarza do nadzoru opartego na ryzyku i informacji molekularnej
Aktualna wersja Uromonitor® wykonywana w Novazym wykorzystuje ddPCR do analizy wybranych zmian w promotorze TERT i genie FGFR3 w DNA komórek obecnych w moczu.
Badanie jest przeznaczone do wspierania monitorowania pacjentów po wcześniejszym rozpoznaniu NMIBC. Nie zastępuje pierwszej cystoskopii po TURBT ani histopatologii. Jego miejsce należy rozpatrywać dokładnie w duchu EAU 2026: jako dodatkową informację umożliwiającą bardziej spersonalizowane planowanie kolejnych kontroli.
Najważniejsze pytania o EAU 2026 i markery moczowe
Czy EAU 2026 pozwala zastąpić cystoskopię markerem moczowym?
EAU opisuje markery jako badania uzupełniające cystoskopię oraz jako potencjalne testy zastępujące wybrane elastyczne cystoskopie w strategii marker-guided. Jednocześnie formalna rekomendacja nadal opiera follow-up TaT1 i CIS na regularnej cystoskopii.
Czy pierwszą cystoskopię po TURBT można zastąpić Uromonitorem?
Nie. EAU 2026 zaleca pierwszą cystoskopię po 3 miesiącach u wszystkich pacjentów z Ta, T1 i CIS.
Czy EAU 2026 wymienia UROMONITOR?
Tak. UROMONITOR znajduje się w tabeli 8.1 obejmującej wielogenowe markery moczowe badane w monitorowaniu NMIBC.
Czy to znaczy, że EAU oficjalnie rekomenduje Uromonitor?
Nie w znaczeniu rekomendacji konkretnego produktu dla każdego pacjenta. EAU przedstawia UROMONITOR jako jeden z markerów z opublikowaną bazą dowodową. Dobór konkretnego testu i zastosowania klinicznego pozostaje zależny od sytuacji pacjenta i lokalnej praktyki.
Dlaczego EAU tak mocno zwraca uwagę na grupę ryzyka?
Konsekwencja przeoczenia nawrotu high-grade jest dużo poważniejsza niż przeoczenia części małych nawrotów low-grade. Dlatego ten sam wynik markera nie może być interpretowany identycznie u każdego chorego.
Czy wysoka NPV wystarczy, aby odwołać cystoskopię?
Nie. NPV zależy od częstości nawrotu w danej populacji. EAU wyraźnie ostrzega przed interpretowaniem wysokiej NPV bez uwzględnienia czułości testu i prewalencji nawrotu.
Co oznacza marker-guided surveillance?
To model, w którym wynik testu moczowego pomaga zdecydować, czy określona planowa cystoskopia powinna zostać wykonana w standardowym terminie, przesunięta lub w wybranej sytuacji zastąpiona testem nieinwazyjnym.
Czy Uromonitor Novazym jest identyczny z wersją opisaną w tabeli EAU?
Nie. Tabela EAU agreguje dane ze starszych badań platformy, obejmujących konfigurację FGFR3 + TERT + KRAS. Aktualna wersja Novazym wykorzystuje ddPCR i analizuje TERT + FGFR3, dlatego należy korzystać z parametrów walidacyjnych właściwych dla tej konkretnej wersji.
Wytyczne nie zastępują indywidualnej decyzji urologa
EAU 2026 pokazuje kierunek rozwoju nadzoru NMIBC: większą indywidualizację, możliwość deintensyfikacji u właściwie wybranych pacjentów i coraz ważniejszą rolę markerów molekularnych. Nie daje jednak prostego algorytmu „ujemny marker = brak cystoskopii”. Każda decyzja powinna uwzględniać wcześniejszą histopatologię, kategorię ryzyka, wyniki cystoskopii i cytologii, przebieg leczenia oraz aktualne objawy.
Uromonitor® — molekularne monitorowanie nawrotu raka pęcherza
Aktualna wersja badania Uromonitor® wykonywana w Novazym wykorzystuje technologię ddPCR oraz analizę wybranych zmian w promotorze TERT i genie FGFR3 w DNA komórek obecnych w moczu.
Badanie może stanowić dodatkowe źródło informacji w monitorowaniu pacjentów po wcześniejszym rozpoznaniu NMIBC. Wynik należy interpretować łącznie z historią choroby, wynikami cystoskopii, cytologii, histopatologii i aktualnymi zaleceniami urologa.